karwno

Nasze okolice

Region Kaszub k/Bytowa

Region dorzecza Słupi i Łupawy, w którym mieszkamy znajduje się ok. 100 km na zachód od Gdańska i zawiera się w okręgu Słupsk, Lębork, Bytów. Leży w zasięgu ostatniego zlodowacenia bałtyckiego. Intensywne topnienie i przemieszczanie się lądolodu stało się przyczyną powstania wielu form rzeźby terenu. Przeważają tu faliste wysoczyzny morenowe. Najwyższe pagóry moren czołowych osiągają wysokość ponad 160 m. npm, a deniwelacje terenu w niektórych miejscach wahają się od 60 do 80 m. stwarzając wrażenie krajobrazu podgórskiego. Wysoczyzny porozcinane są dolinami rzek oraz rynnami polodowcowymi, na dnie, których występują liczne jeziora. Morenom towarzyszą piaszczyste, rozległe równiny sandrowe. Doliny głównych rzek naszego regionu, Słupi i Łupawy oraz wielu ich dopływów są bardzo malownicze, o wyrażanych zboczach porośniętych lasami. Rzeki wcinają się w ich dno tworząc liczne zakola i pogubione starorzecza. Ważnym elementem są również jeziora o różnym kształcie i pochodzeniu. Największe z nich to Jasień (577,2 ha) z licznymi wyspami, Kozińskie (120 ha) i Głębokie (107,5 ha). Z najbardziej atrakcyjnych jezior wymienić można Skotawsko Duże i Małe, Sitno, Karwieńskie, Mikorowskie, Unichowskie, Długie, Kopieniec, Trzebież, Nożynko oraz zbiorniki zaporowe Krzynia i Konradowo.

Przyroda

Zróżnicowanie krajobrazowe wpływa na bogactwo świata roślin. Przeważający obszar dorzecza porastają lasy. Są to głównie bory sosnowe oraz buczyny. Rosną wśród nich dęby, świerki i brzozy. Wiele drzew osiągnęło tu pomnikowe rozmiary. Najstarszym drzewem na Pomorzu jest dąb "Świętopełk" rosnący niedaleko Krępkowic, posadzony w 1374 r. Godnymi wzmianki są także buki nad jez. Kozińskim i w okolicach Runowa, sosny w rezerwacie "Gołębia Góra", dęby w Krzyni, "Dąb Napoleona" koło Maleńca, "Wojsław" w Mikorowie oraz zabytkowe lipy, cisy, tuje w parkach przydworskich. Szczególnie cenne pod względem przyrodniczo - krajobrazowym są niezwykle rzadkie jeziora oligotroficzne (lobeliowe). Na obszarze dorzecza Słupi i Łupawy występuje aż 10 takich ekologicznych perełek spośród 155 jezior tego typu w Polsce (na samym Pomorzu 151). Charakteryzują się niezwykle przezroczystą wodą i piaszczystym dnem, które porasta lobelia i poryblin jeziorny. Jeziora te mają charakter pierwotny, stanowią pierwsze ogniwo w ewolucji tego środowiska wodnego. Specyficzna cechą okolic jest znacząca obecność torfowisk. Występuje tu niezliczona ilość interesujących przedstawicieli flory. W naszym regionie rośnie wiele gatunków ginących i rzadkich, świadczących o wysokich walorach ekologicznych tego obszaru. Spotyka się tu owadożerne rosiczki, storczyki, wawrzynka wilczełyko, skrzypa olbrzymiego, bagno zwyczajne, bażynę czarną, bieżycę jednokwiatową i in. Oprócz tak spektakularnych przedstawicieli świata roślin rośnie tu mnóstwo gatunków pospolitych ziół, traw, krzewów, mchów, porostów. Mamy tu także grzybowe "eldorado". Późnym latem i jesienią nie sposób wyjść z lasu bez kosza prawdziwków.

Przyrodnicze bogactwo dorzecza Słupi i Łupawy to także oczywiście świat zwierząt. Wody obfitują w ryby. Żyje tu wiele gatunków płazów. Często można spotkać żmiję zygzakowatą i inne gady. Dzięki dużej lesistości okolic występują tu sarny, dziki, jelenie, lisy, jenoty i wiele innych. Systematycznie wzrasta populacja bobrów i wydr. Dzikie uroczyska, niedostępne bagna, naturalne stawy hodowlane, bogactwo pożywienia sprawiły, że obszar ten został uznany za jedną z głównych ostoi ptaków w Polsce. W lasach można usłyszeć śpiew drozdów, rudzików, kosów, zięb i in. W przestworzach szybują ptaki drapieżne, z których największy, orzeł bielik gniazduje tu w rezerwacie "Gniazda Orła Bielika". Można go spotkać polującego na ryby także na Zalewie Mikorowskim i w okolicach Maleńca, Grabówka i Nożynka. Pospolite są tu także jastrzębie, rybołowy, myszołowy i kanie. Nad brzegami rzek i strumieni żyją zimorodki, pliszki, brodźce, pluszcze. Nad jeziorami spotyka się wiele gatunków kaczek, perkozy, kormorany, łabędzie, bąki. W znacznych ilościach występują gągoł i tracz nurogęś, kaczki gniazdujące w dziuplach na wyspach jeziora Jasień. Z gatunków zagrożonych wyginięciem dobre warunki znalazły tu derkacze. Gniazda bociana białego są ozdoba wielu wiejskich domów. Dorzecze Słupi i Łupawy jest też ważną ostoją żurawia, którego populacja wzrasta z każdym rokiem w wyraźnie zauważalnym stopniu. Spotkać go można niemal wszędzie. Ich donośny klangor wywiera tak niesamowite wrażenie, że pozostaje długo w naszej pamięci. Stałym mieszkańcem jezior i terenów podmokłych jest także piękna i dostojna czapla. Miłośnicy ornitologii znajdą tu wyjątkowo dogodne warunki dla obserwacji i fotografowania ptaków.

Dziedzictwo kulturowe

Nasza piękna kraina była miejscem szczególnie skomplikowanej przeszłości historycznej. Przez nasze ziemie przemieszczały się ludy kultury łużyckiej, Goci aż wreszcie osiedlili się Kaszubi. Byli oni przez wieki poddawani silnym wpływom politycznym, kulturowym i gospodarczym administracji pruskiej i niemieckiego osadnictwa, którym w większości ulegli, choć długo bronili swej tożsamości narodowej. Nie uniknęli przez to tragicznego losu wysiedlenia po II Wojnie Światowej.

Wędrując po naszych okolicach nie trudno zauważyć śladów życia dawnych mieszkańców. Najstarszym świadectwem kultury człowieka są grobowce megalityczne ludności tzw. grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych, przybyłej w te okolice ok. 2600 lat pne. W tutejszych lasach znajduje się jedno z największych skupisk tych dolmenów w Polsce. Budowle te, to nasypy ziemne w kształcie trapezu, otoczone głazami ustawionymi pionowo o wysokości dochodzącej niekiedy do 1,8 m. Są wspaniałe. Leżą z reguły w głuszy leśnej z dala od dróg i siedzib ludzkich. Nie są oznakowane, trudno do nich trafić, ale gdy się je już odnajdzie, nie sposób nie ulec wrażeniu jakieś nieokiełznanej mocy, która z nich emanuje. Uświadamiając sobie to, że wykonane zostały ręką ludzką w czasie, gdy powstawały egipskie piramidy a do świetności Cesarstwa Rzymskiego i narodzin Chrystusa pozostały jeszcze dwa tysiąclecia, nie można nie odczuć pokory, szacunku i dreszczy emocji.

Region nasz pełen jest także tzw. grodzisk, najstarszych śladów osadnictwa przedsłowiańskiego oraz słowiańskiego z okresu wczesnego średniowiecza. Są to naturalne lub sztuczne wyniesienia terenu w widłach rzek i potoków, na jeziornych wyspach i innych łatwych do obrony miejscach.

Ostatnie stulecia reprezentują na naszym terenie pałacyki i parki przydworskie dawnych majątków ziemskich. Jest ich tu sporo. Jedne w ruinie jak ten w Jasieniu, inne zaniedbane, ale też wiele restaurowanych i przywracanych do dawnej świetności (Grąbkowo, Poganice, Łupawa). Najbardziej znaczącymi elementami zabytkowego budownictwa są kościoły. Najciekawsze z nich to szachulcowe w Mikorowie i Jasieniu (ten z dachem ze słomianej strzechy) oraz ceglane w Budowie, Nożynie, Motarzynie czy w Łupawie.

Charakterystycznym a niejako najbardziej dosłownym świadectwem przeszłości są przedwojenne cmentarze. Trudno je odnaleźć. Wszystkie są zdewastowane, porośnięte chaszczami, celowo spychane w niepamięć, a przecież miarą kultury cywilizowanego świata jest uszanowanie zmarłych i pamięć po przodkach. Chlubnym wyjątkiem jest cmentarz - lapidarium w Jaworach, gdzie niektóre nazwiska z nagrobków mają "dziwnie" kaszubskie brzmienie.

Do najciekawszych zabytków architektury należy też sieć elektrowni wodnych na Słupi, Łupawie i Skotawie. Zapory, kanały, podziemne sztolnie, XIX- wieczne turbiny pracują do dziś wykorzystując energię naszych rzek. To istne cuda techniki. W Soszycy zainstalowane są wciąż działające, najstarsze w Europie, bo z 1898 r., żarówki wskaźnikowe.

Ochrona przyrody

Dla zachowania pięknych krajobrazów, bogactwa fauny i flory oraz dziedzictwa kulturowego utworzony został Park Krajobrazowy "Dolina Słupi" obejmujący swym zasięgiem łącznie z otuliną obszar 120 210 ha. Najcenniejsze obszary na terenie Parku jak i poza jego granicami, objęto ochroną rezerwatową. Wytyczono wiele przyrodniczych ścieżek edukacyjnych. W naszym najbliższym sąsiedztwie są to: w Gogolewku "Słonecznikowy Trakt", w Łupawie "Szlak Rzeki Łupawy" i u nas "Karwieńskie Uroczyska".